Wtyk amerykański – co to za owad i jak go rozpoznać ?

Wtyk amerykański ( Leptoglossus occidentalis ) to inwazyjny gatunek pluskwiaka z rodziny wtykowatych, który przybył do Europy z Ameryki Północnej. Ten owad ma charakterystyczny wygląd. Osiąga długość od 1,5 do 2 cm. Jego ciało jest wydłużone, w kolorach brązu, szarości i czerni, co zapewnia mu kamuflaż na korze drzew.

Bardzo typowe dla niego są jasne, zygzakowate paski na półpokrywach skrzydeł. Jednak najbardziej rozpoznawalną cechą są jego tylne golenie, które mają wyraźne, liściaste rozszerzenia – stąd angielska nazwa (Western Conifer Seed Bug) wskazująca na jego związek z nasionami drzew iglastych. Wtyk amerykański jest aktywny głównie w cieplejsze dni. Potrafi latać, wydając przy tym głośny, buczący dźwięk, co sprawia, że bywa mylony z osą lub szerszeniem, choć jest całkowicie niegroźny.

Jak odróżnić wtyka amerykańskiego od innych owadów?

Wtyka amerykańskiego odróżnisz najłatwiej po specyficznych, liściowatych rozszerzeniach na tylnych nogach oraz charakterystycznym zygzakowatym wzorze na grzbiecie. Wiele osób myli go z pospolitymi pluskwiakami, jak śmierdziel cuchnący (tarczówka), jednak śmierdziel ma ciało szersze, bardziej przypominające tarczę i brakuje mu rozszerzeń na odnóżach. Owad wtyk amerykański posiada bardzo długie czułki, niemal równe długości jego ciała. Kiedy leci, wydaje głośny, buczący dźwięk i odsłania jaskrawo pomarańczowy odwłok.

Skąd wziął się wtyk amerykański w Polsce?

Wtyk amerykański jest gatunkiem obcym, który został przypadkowo zawleczony do Europy z Ameryki Północnej, prawdopodobnie wraz z transportem sadzonek drzew iglastych. Po raz pierwszy w Europie zanotowano go we Włoszech w 1999 roku, skąd rozpoczął szybką ekspansję. W Polsce jego obecność potwierdzono w 2007 roku. Rosnącej populacji sprzyja globalny handel oraz łagodniejsze zimy.

Czy wtyk amerykański jest pluskwą?

Tak, wtyk amerykański należy do rzędu pluskwiaków (Hemiptera), ale nie jest tożsamy z pluskwą domową (Cimex lectularius), która żywi się ludzką krwią. Wtyk amerykański → jest → pluskwiakiem roślinożernym . Oznacza to, że posiada aparat gębowy typu kłująco-ssącego (kłujkę), którego używa wyłącznie do wysysania soków z roślin, głównie z szyszek i nasion drzew iglastych.

Teraz gdy wiesz, jak rozpoznać tego intruza, sprawdźmy, co robi on w twoim ogrodzie i dlaczego jesienią próbuje dostać się do twojego domu.

Jaki jest cykl życiowy wtyka amerykańskiego?

Wtyk amerykański przechodzi rozwój niezupełny, co oznacza, że z jaj wylęgają się larwy (nimfy), które po pięciu stadiach larwalnych przekształcają się w dorosłe osobniki. Dorosłe osobniki, które przetrwały zimę w ukryciu (np. w szczelinach budynków), stają się aktywne wiosną. Samice składają jaja na igłach i młodych pędach drzew iglastych, głównie sosen i daglezji.

Nimfy żerują na rozwijających się szyszkach i nasionach wysysając z nich soki. W warunkach polskich wtyk amerykański wydaje zazwyczaj jedno pokolenie w roku.

Wtyk amerykański ile żyje?

Dorosły owad wtyk amerykański żyje zazwyczaj kilka miesięcy, a jego całkowity cykl życia, wliczając hibernację, może trwać około roku. Osobniki, które osiągają dojrzałość latem, aktywnie żerują, gromadząc zapasy tłuszczu na zimę. Kiedy nadchodzą chłody (wrzesień-październik), szukają miejsc do zimowania, wchodząc w stan diapauzy (spowolnienia metabolizmu), z którego budzą się wiosną.

Co jedzą wtyki amerykańskie?

Wtyki amerykańskie są wyspecjalizowanymi roślinożercami, które żywią się głównie sokami wysysanymi z nasion i szyszek drzew iglastych. Ich głównym pożywieniem są nasiona sosen (szczególnie sosny czarnej i wejmutki), daglezji, jodeł oraz świerków. Za pomocą swojej kłujki przekłuwają twarde łuski szyszek, aby dotrzeć do pożywnego wnętrza, co powoduje usychanie nasion.

Dlaczego wtyk amerykański wchodzi jesienią do domów?

Wtyk amerykański wchodzi do domów i na tarasy jesienią, ponieważ instynktownie szuka ciepłych, suchych i bezpiecznych miejsc do przezimowania (hibernacji). W środowisku zurbanizowanym nasze domy, altany i garaże stanowią dla nich idealny substytut naturalnych kryjówek, jakimi w Ameryce Północnej były szczeliny skalne. Owady wykorzystują każdą szczelinę, otwarte okno czy kanał wentylacyjny, aby dostać się do ciepłego wnętrza.

Obecność tych owadów w domu budzi zrozumiały niepokój. Zanim jednak zaczniesz panikować, wyjaśnijmy, czy ten nieproszony gość jest faktycznie groźny.

Czy wtyk amerykański jest niebezpieczny dla ludzi?

Nie, wtyk amerykański nie jest w żaden sposób niebezpieczny dla ludzi ani zwierząt domowych, a jego uciążliwość wynika wyłącznie z masowej obecności i nieprzyjemnego zapachu. Ten owad jest roślinożercą. Nie atakuje ludzi, nie przenosi patogenów i nie interesuje go nasza żywność.

Czy wtyk amerykański gryzie?

Wtyk amerykański nie gryzie ludzi ani zwierząt, ponieważ jego aparat gębowy jest przystosowany wyłącznie do pobierania pokarmu roślinnego, a nie do przekłuwania skóry. Jego kłujka służy do penetracji twardych łusek szyszek. Nawet jeśli dojdzie do przypadkowego „ukłucia”, gdy owad pomyli skórę z rośliną, nie jest to groźniejsze niż ukąszenie komara i nie wiąże się z wprowadzeniem jadu.

Czy wtyk amerykański przenosi choroby?

Nie, nie ma żadnych dowodów naukowych, aby wtyk amerykański przenosił jakiekolwiek choroby groźne dla ludzi lub zwierząt domowych. Jego cykl życiowy i sposób odżywiania nie stwarzają ryzyka epidemiologicznego.

Skoro wiemy już, że owad nie jest groźny fizycznie, pora zająć się jego najbardziej uciążliwą cechą – charakterystycznym odorem.

Jaki zapach wydziela wtyk amerykański?

Wtyk amerykański wydziela silny, chemiczny zapach, opisywany jako nieprzyjemna woń zgniłych cytrusów, kolendry lub sosny, który jest jego mechanizmem obronnym. Ten zapach jest uwalniany tylko wtedy, gdy owad czuje się bezpośrednio zagrożony, na przykład podczas próby złapania go lub, co gorsza, rozgniecenia. Dlatego pod żadnym pozorem nie zgniataj tego owada w domu.

Dlaczego wtyk amerykański śmierdzi?

Wtyk amerykański śmierdzi, ponieważ w specjalnych gruczołach na tułowiu produkuje związki chemiczne (aldehydy i estry), które uwalnia w celu odstraszenia drapieżników. Dla człowieka ta substancja jest jedynie nieprzyjemna, ale jest bardzo skuteczna przeciwko ptakom czy pająkom. Substancja ta jest oleista i może pozostawiać trudne do usunięcia plamy na jasnych powierzchniach.

Wiemy już, że wtyk nie gryzie, ale śmierdzi. A co z twoimi roślinami? Sprawdźmy, czy inwazja wtyka amerykańskiego zagraża twojemu ogrodowi.

Czy wtyk amerykański niszczy rośliny w ogrodzie?

Tak, wtyk amerykański jest uznawany za szkodnika, który uszkadza przede wszystkim szyszki i nasiona drzew iglastych, co ma znaczenie głównie w szkółkach leśnych. W przydomowym ogrodzie jego szkodliwość jest zazwyczaj ograniczona. Wtyk amerykański wysysa soki z młodych szyszek, co prowadzi do ich deformacji i obumierania nasion wewnątrz.

Które rośliny są najbardziej narażone na wtyka?

Najbardziej narażone na ataki wtyka amerykańskiego są różne gatunki sosen (szczególnie sosna wejmutka, sosna czarna, sosna zwyczajna), daglezje, jodły oraz świerki. Jeśli twój ogród graniczy z lasem iglastym lub masz w nim te gatunki drzew, ryzyko pojawienia się wtyka jest znacznie wyższe.

Zidentyfikowałeś owada, rozumiesz jego zachowanie i wiesz, że choć nie jest groźny, to bywa uciążliwy. Jeśli chcesz aktywnie pozbyć się go ze swojego otoczenia, musisz zastosować odpowiednie metody.

Przeczytaj nasz kolejny artykuł, aby poznać sprawdzone domowe sposoby na odstraszanie wtyka amerykańskiego z ogrodu i tarasu.